Opinie - Tutorial: Dicht de kloof tussen jongeren en politiek

Honderdvijftig. Zoveel Debattles vonden het voorbije weekend plaats. Debatten tussen politici en jongeren, georganiseerd door jeugdraden. 150! In de helft van alle gemeenten. Een bereik van duizenden jongeren die in hun vrije tijd investeren in de zo noodzakelijke dialoog met politici. Als directeur van VVJ, de koepel van de lokale jeugddiensten en jeugdraden, ben ik trots op de golf aan jongerenparticipatie die het project Debattle teweeg brengt. Wij zeggen: “Jongeren zijn wél geïnteresseerd in politiek.”

Het ‘first voters’ onderzoek van VRT toont tegelijk aan dat jongeren gemiddeld iets minder (niet veel) geïnteresseerd zijn in politiek dan volwassenen. De helft van de ‘first voters’ laat het koud dat ze voor het eerst gaan stemmen en gelooft niet in de impact van zijn/haar stem. Het is moeilijk praten over dé jongeren. Er zijn evenveel verschillen in interesses, meningen en politieke voorkeuren onder jongeren dan onder volwassenen. Spreken over ‘de jeugd van tegenwoordig’ is nauwelijks mogelijk zonder de enorme diversiteit onder die jeugd te negeren. 

Het politiek toneel? Nee, bedankt!

Het ‘first voters’ onderzoek toont aan dat de gemiddelde kennis over de politiek als toneelstuk beperkt is. Wie zijn de partijen en welke rol spelen ze? Welke acteurs staan er op het toneel en wat is hun tekst?  Hoe loopt het scenario en in welke bedrijven bouwt zich dat op? Welke kleurtjes staan op scène en in welke verhouding? Veel jongeren begrijpen dit toneelstuk niet of hebben geen interesse.

Kan je hen dat kwalijk nemen? De acteurs zijn nog te vaak mannen die hun vaders kunnen zijn, waardoor de identificatie met de spelers ontbreekt. De taal van de acteurs is zelden concreet en op maat. Spreken doen ze allemaal graag, politici. Begrijpelijk. Maar luisteren ze ook naar jongeren? We geven kinderen al als kleuter mee dat we conflicten oplossen met dialoog, dat we respect moeten hebben voor een andere mening en dat pesten echt niet kan. Toch schotelt de (lokale) politiek te vaak een toneelstuk voor waar machtsintriges veel bepalen, waar het eigen grote gelijk zonder enige toegeving regeert en waar strategisch wordt nagedacht hoe de tegenstander weg te pesten. Ook de media laten integere politici als eens snel in de schaduw staan en snoepen van de moddercampagnes waar de man wordt gespeeld in plaats van de bal. Als jongeren een social reality show willen volgen, dan stemmen ze wel af op Expeditie Robinson of Temptation Island.

Nochtans verdienen politici respect en waardering. Ook steeds meer jonge politici steken hun nek uit met hun engagement voor een betere samenleving. Dat is moedig. Maar het ontslaat hen niet van de voorbeeldfunctie die ze hebben in sociale omgang. Wil het politieke toneel meer jongeren in haar schouwburg? Dan zal het toneelstuk zich moeten aanpassen.

Mening over politieke thema’s? Ja, graag!

Jongeren namen het voorbije jaar wel politieke actie. Ook dat zegt het ‘first voters’ onderzoek. In de vorm van een petitie tekenen, zich mengen in een discussie of een actie opzetten. En daar ligt de sleutel. Want als ‘politiek’ enkel het spel is tussen de verschillende partijen en politici, dan staat dat toneelstuk ver af van veel jongeren. Maar als politiek gaat over heel concreet de samenleving vormgeven, dán zijn ze wel actief. 

Vele kinderen en jongeren zullen je hun mening geven over tal van politieke thema’s, al noemen zij dat vaak niet ‘politiek’. Ze hebben vast pittige meningen over de uitwerking van het nieuwe centrale plein in hun gemeente. Laat hen eens naar het mobiliteitsvraagstuk kijken en wees maar zeker dat ze met verfrissende ideeën komen.  Het onderwijs hervormen? Jongeren willen niet dat dat over hun hoofd gebeurt! Zij zijn er dagelijks de gebruikers van.

Gebrek aan politieke interesse en kennis? De schuld van de jongeren!

De teneur kan zijn dat het gebrek aan politieke kennis de schuld is van ‘de jongeren’ zelf. Maar het is een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Inspraak zonder inzicht geeft uitspraak zonder uitzicht. Het is de opdracht van vele actoren in de samenleving om kinderen al van jongs af aan en op maat te informeren over politiek en politieke thema’s. 

Gelukkig zetten heel wat organisaties, scholen en lokale besturen, steeds meer in op het vergroten van de kennis van kinderen en jongeren over politiek. Naast de vele downloadbare tools op  www.debattle.be zijn er vooral de pagina’s en filmpjes populair die jongeren uitleggen waarom en hoe ze moeten stemmen. Het toont de nood aan kennis en hun nieuwsgierigheid aan. Onderwijsnetten investeren via lessen burgerschap. We kijken uit naar de resultaten van de projecten van stad Gent en Kortrijk om 16-jarigen inofficieel te laten stemmen. Tal van radio en TV-zenders proberen de komende 2 weken nog mee de brug te maken tussen kinderen en jongeren en de lokale politiek.

De complexiteit van ons politiek bestel maakt het aansterken van die vrij theoretische en abstracte kennis over politiek er niet makkelijker op. Misschien daarom dat een deel van de praktisch opgeleide jongeren eerder neigen naar één heldere leider? Durven we de uitdaging aan om de systematiek van de politieke besluitvorming zelf aan te pakken? Slaan we echt de weg in naar meer directe burgerparticipatie die heel wat politieke partijen op hun agenda hebben staan?

Interesse of niet? Kinderen of jongeren zijn volwaardige burgers!

Inzetten op vergroten van kennis is belangrijk. Maar zoals politieke desinteresse nooit een argument was om volwassenen niet meer te betrekken bij politiek, kan en mag politieke desinteresse geen argument zijn om kinderen en jongeren uit te sluiten. Los van hun politieke kennis zijn en blijven kinderen en jongeren immers volwaardige burgers. Ze maken in de meeste gemeenten 30% van de inwoners uit. Vanaf 0 jaar horen zij in de scoop te zitten van het lokale beleid. Het is bovendien internationaal aangetoond dat het voeren van een bewust kindvriendelijk beleid, dé hefboom is voor een meer duurzame, participatieve en verbindende samenleving die meestal goed is voor alle burgers: jong of oud, ondernemend of consumerend, arm of rijk…

De gemeente en jongeren: top-down inspraak

Geen sterk beleid zonder de input van jonge inwoners. In 2019 maakt de gemeente haar strategisch meerjarenplan voor de komende 6 jaar op. Vlaanderen stelt daarvoor heel wat data ter beschikking, bijvoorbeeld via de stads- en gemeentemonitor. Het zijn belangrijke bronnen maar ze gaan best gepaard met input vanuit kinderen en jongeren zelf. Kwalitatief onderzoek met kinderen en jongeren leert je hoe kinderen en jongeren hun stad of gemeente beleven. Baas in Sint-Niklaas is zo een voorbeeld van een onderzoek waarbij 1400 kinderen en 1500 jongeren in klasverband bevraagd werden, en nadien 29 discussiemomenten plaatsvonden om de verkregen kwantitatieve data kwalitatief uit te spitten. Sint-Niklaas weet nu wat er leeft bij zijn jonge inwoners.

Uit veel van die belevingsonderzoeken leren we bijvoorbeeld dat kinderen wakker liggen van natuur en milieu. Of we weten dat wanneer ze merken dat niet iedereen met een volle brooddoos naar de lagere school komt, ze graag mee nadenken over wat aan armoede moet gebeuren. Luister naar hen als ze aangeven dat psychologisch welzijn ook bij tieners een aandachtspunt is.

We roepen de gemeentes op hun beleid niet enkele te laten voeden door de partijprogramma’s of door de memoranda van middenveldorganisaties, maar vooral om zelf te gaan luisteren naar kinderen en jongeren.

Niet zonder bottom-up participatie

Dialoog jongeren-politici is tweerichtingsverkeer. Kinderen, jongeren en hun verengingen moeten ook de ruimte krijgen om zelf dingen op de agenda te zetten, om adviezen te geven en voorstellen te doen. Dat doe je door de gemeentelijke jeugdraad te ondersteunen. Zij zijn het officiële, decretaal verplichte, adviesorgaan van de jeugd. Informeer de jeugdraad, betrek haar, ondersteun haar. Zorg ervoor dat ze haar rol ten volle kan opnemen en neem haar advies serieus.

De jeugdraad is cruciaal maar niet voldoende. Bottum-up participatie krijg je bijvoorbeeld ook door jeugdwerk te ondersteunen dat werkt rond maatschappelijke thema’s. Moedig verenigingen aan om de stem van kinderen en jongeren te capteren en te vertalen in maatschappelijke actie, al dan niet gericht op het beleid. Jongeren maken zo mee de samenleving. Soms nemen ze daarin de tegenstem op. Het is eigen aan de democratie dat die tegenstem een plek en rol heeft. En dus moet het lokaal beleid daarvoor ruimte laten en ze zelfs subsidiëren. Dat kan het politieke engagement van jongeren, in de zin van samen aan de samen-leving bouwen, alleen maar versterken.

Zet de jongeren zelf op scène

Spreken is zilver, luisteren is goud. Verklein de kloof en draai de rollen om. Durf als politieker het podium verlaten en maak er plaats voor kinderen en jongeren. Luister naar hoe zij de samenleving willen vormgeven. Want ze zijn niet alleen de toekomst, maar ook en vooral het nu! 

Jurgen Sprangers, Directeur van VVJ, Vereniging Vlaamse Jeugddiensten

Debattle is het jongerenproject van de gemeenteraadsverkiezingen van VVJ en De Ambrassade.